Laktoza oraz jej nietolerancja

28/05/2017
628

Laktoza jest dwucukrem zbudowanym z cząsteczki glukozy i galaktozy. Żeby laktoza mogła być przyswojona przez organizm, musi być rozłożona do cukrów prostych. Tak jak wszystkie węglowodany w jelitach rozkładana jest do jednocukrów i w takiej formie wchłaniana. Jej trawienie odbywa się dzięki obecności odpowiedniego enzymu, jakim jest laktaza. O nietolerancji laktozy mówimy wówczas, gdy organizm posiada ograniczoną lub całkowicie zablokowaną zdolność do trawienia tego cukru. Zaburzenia trawienia laktozy występują u osób w różnym wieku i powodują wiele nieprzyjemnych dolegliwości.

Laktoza jest wartościowym składnikiem odżywczym dla noworodków i niemowląt. Stanowi łatwo dostępne źródło energii, reguluje gospodarkę hormonalną organizmu.
Najwięcej laktozy - bo aż 5,1 g na 100 g - zawiera słodkie mleko owcze, jednak mleko krowie nie odbiega znacznie od tej ilości i w 100 gramach zawiera od 4,6 do 4,9 g.

Skąd bierze się nietolerancja laktozy?

Z nietolerancją wrodzoną spotykamy się niezwykle rzadko. Noworodek dotknięty tą przypadłością w ogóle nie produkuje laktazy i od pierwszych dni życia musi być żywiony sztuczną formułą pozbawioną mlecznego cukru. Natomiast nietolerancja laktozy u dorosłych wynika z niedoboru enzymu laktazy lub jego braku, zazwyczaj jest to uwarunkowane genetycznie i nieodwracalne. Częstą przyczyną jest również niszczenia nabłonka i kosmków jelitowych przez choroby przewodu pokarmowego. Wtórne przyczyny nietolerancji laktozy u dorosłych to m.in.:

choroba Leśniowskiego-Crohna – w jej przebiegu dochodzi do niszczenia całej grubości ściany jelit, a tym samym zmniejsza się ilość prawidłowo działającego nabłonka zawierającego laktazę

infekcje bakteryjne i wirusowe – są spowodowane najczęściej przez rotawirusy i adenowirusy lub bakterie, takie jak Escherichia coli, Salmonella, Shigella, które uszkadzając nabłonek jelita chwilowo upośledzają tolerancję laktozy

enteropatia glutenozależna (celiakia) – prowadzi do niszczenia kosmków jelitowych i jednocześnie zmniejsza powierzchnię nabłonka jelitowego, zawierającego enzym potrzebny do trawienia laktozy

nadmierne stosowanie niektórych leków – najbardziej szkodliwe są niektóre antybiotyki oraz chemioterapeutyki hamujące fizjologiczną regenerację nabłonka jelitowego,
alkoholizm – alkohol jako substancja toksyczna niszczy nabłonek jelita

Wszystkie te przyczyny prowadzą do czasowego lub trwałego uszkodzenia nabłonka jelitowego, a tym samym zmniejszają ilość obecnej w przewodzie pokarmowym laktazy. Na szczęście większość tych chorób można leczyć, co przywraca prawidłową funkcję jelit.

Objawy nietolerancji laktozy:

U osób dotkniętych nietolerancją laktozy, w zależności od stopnia nasilenia dolegliwości, objawy pojawiają się od pół godziny do dwóch godzin po zjedzeniu produktów mlecznych.
Objawami są:

mdłości

ból brzucha

wzdęcia

biegunki

kolki

wydalanie dużej ilości gazów

Dzieje się tak, ponieważ nierozłożona na cukry proste laktoza nie może zostać wchłonięta w jelicie. Zatrzymuje w nim wodę, co prowadzi do biegunek. Co więcej, staje się pożywką dla bakterii jelitowych, które rozkładają ją na drodze fermentacji, w wyniku czego powstaje bardzo duża ilość gazów. Objawy zależą w dużej mierze od ilości zjedzonych pokarmów, im więcej produktów z laktozą zostało spożytych, tym bardziej nasilone objawy.

Nie mylmy alergii na mleko z nietolerancją laktozy! W przypadku uczulenia na białka mleka krowiego dolegliwości mogą dotyczyć jednego lub więcej narządów i występować w różnym nasileniu. Objawami oprócz dolegliwości żołądkowo-jelitowych są m.in. świąd, obrzęk naczynioworuchowy, rozdrażnienie, zblędnięcie, mogą wystąpić drgawki, bezdech senny, migreny a nawet zaburzenia rytmu serca! Alergia może dotyczyć kilku narządów, ale nie stawiajmy sobie sami diagnozy i nie eliminujmy mleka oraz jego przetworów bez konsultacji z lekarzem, a także dietetykiem. Wyżej wymienione objawy mogą świadczyć o innych chorobach, co musi być odpowiednio zinterpretowane przez lekarza.

Nietolerancji laktozy nie da się wyleczyć, ale można nauczyć się z nią żyć, wystrzegając się produktów zawierających jej w swoim składzie, czyli:

Serwatka

Kazeiny

Nugat

Ser

Masło

Zsiadłe mleko

Jogurt

Suche mleko w proszku

Sucha masa mleczna

Laktozę w przemyśle spożywczym stosuje się przy wyrobie: wędlin, kiełbasy i innych wyrobów mięsnych, przypraw (najczęściej jest to zawartość śladowa ale niestety jest to zawartość która może wywoływać reakcje alergiczne). Ponadto ok 20% lekarstw również zawiera w swoim składzie laktozę. Stosuje się ją w produktach farmaceutycznych jako substancję pomocniczą lub jako wypełniacz, bo jest tania i nadaje smak. Laktozę zawierają między innymi: suplementy diety, leki homeopatyczne, doustne środki antykoncepcyjne.

Zazwyczaj nie ma potrzeby całkowitej rezygnacji ze wszystkich mlecznych przetworów, gdyż kwaśne produkty typu kefir, zawierają niewiele laktozy, a także bakterie, które pomagają ją rozłożyć. Wiele twardych serów jest kompletnie pozbawiona tego dwucukru. Na rynku dostępne są również środki, które zawierają laktazę, dzięki której można pozwolić sobie spożywać produkty mleczne. W sklepach możemy znaleźć produkty mleczne "bez laktozy". Dostępne na rynku mleko bez laktozy uzyskuje się poprzez dodanie do niego enzymu laktazy wyprodukowanej dzięki metodom inżynierii genetycznej. Zatem przestroga dla osób, które nie mają nietolerancji laktozy a sięgają po tego typu produkty! Jeśli sami dostarczamy organizmowi enzym do rozkładu laktozy, zmniejszy on jego produkcję, bo nie będzie już potrzebny. W takiej sytuacji mamy do czynienia z wtórną nietolerancją laktozy. Jeśli będziemy chcieli po pewnym czasie napić się mleka z laktozą musimy liczyć się z dolegliwościami żołądkowymi.